Design a site like this with WordPress.com
Get started

२०५६ सालको आमनिर्वाचन डायरी: चिलझैं उडेका हेलिकोप्टर र कक्षाकोठामा रेडियो अपडेट

(२०५६ साल बैशाख २० गते संसदीय निर्वाचन हुँदा म १५ बर्षको थिएँ र नौ कक्षामा अध्ययनरत थिएँ । बालिग नभएकोले भोट हाल्ने मौका नजुरेपनि त्यहीबेलाको चुनावी माहोललाई छोटकरीमा डायरीमा उतारेको थिएँ । असघल्लो संसदीय चुनावमा भोट हालेपनि यसपाली चाहिँ मौका जुरेन । ६ महिनाको बालखालाई गाउँ लिएर जान सजिलो नभएकोले (बालखालाई रुघाखोकी लागेकोले) हामी दम्पती यतै शहरमा अल्झेका छौं । आफूले भोट हाल्न नपाएपनि अरुले भोट हालेको हेरेरै हामी रमाउनेछौं । २०५६ सालको चुनावी डायरीका केही अंश ब्लगमा राखेको छु । २०५६ सालको आलोकाँचो लेखाईलाई खासै सम्पादन नगरीकनै राखेको छु ।)

२०५६ साल बैशाख २० गते सोमबार
आज बैशाख २० गते संसदीय आम निर्वाचनको पहिलो चरणको दिन । आज हाम्रो जिल्ला तनहुँ लगायत ३५ जिल्लामा निर्वाचन हुँदैछ । हाम्रो गाविस भवन माथितिर डाँडामा छापथोक भन्ने ठाउँमा छ । क्यामिन गाविसका मतदाताहरुले मताधिकार प्रयोग गर्ने त्यो ठाउँमा पुग्न हाम्रो गाउँबाट जंगलको बाटो ३ घण्टाजति कस्सिएर ठाडो उकालो हिड्नु पर्छ । आज बिहान ८.३० बजेतिर नै गाउँबाट मतदाताहरु मत दिन छापथोक प्रस्थान गर्नु भयो ।

आज दिनभर आकाशमा हेलिकोप्टरहरु चील घुमेझैं घुमि नै रहे । आज मताधिकार प्रयोग गर्ने सबै ब्यक्तिहरु मध्ये रौतहटका ११४ बर्षिय बृद्ध अग्रपङ्तिमा आउनु भयो । आज १५ मतदान केन्द्रमा मतदान नहुनुका साथैं बम बिस्फोटमा परि ५ जनाले ज्यान गुमाउनु भयो । हाम्रो मतदान केन्द्रमा पनि एकजना ब्यक्तिलाई ढुंगामुढा र छुरा प्रहार गरि गम्भीर घाईते बनाएछन् । सो बाहेक अन्य घटनाचाहि घटेनछ । अघिल्लो चोटी (२०५१) मा नेका उम्मेदवार रामचन्द्र पौडेलले १३,००० भोटको फरकले चुनाव जित्नुभएको थियो । यसपटक पनि धेरै भोट ल्याएर उहाँ नै बिजयी हुनुहुन्छ होला ।

२०५६ साल जेठ २ गते सोमबार
आज स्कूलमा केही साथीहरुले रेडियो लिएर आएका रहेछन् । कक्षा नभएको बेलामा हामी रेडियोमा चुनावी परिणाम सुनेर बस्यौं । ९ बजेको समाचार अनुसार सबैभन्दा धेरै मतको फरकले खुमबहादुर खड्काले चुनाव जित्नु भएको छ । उहाँले २७,८६५ मत ल्याउँदा उहाँका प्रतिद्धन्द्धीले ९,००० मत ल्याउनुभएको छ । राती ११ बजेको बुलेटिन अनुसार नेपाली कांग्रेसले ४१, नेकपा एमलेले २१, राप्रपा –थापा) ले ३ र नेमकिपाले १ स्थानमा विजय हासिल गरेको छ । नेकपा मालेले चाहि एक स्थानबाट पनि चुनाव जितेको छैन । नेकपा (माले) का महासचिव बामदेव गौतम बर्दियाबाट चुनाव हार्नुभएको छ । उहाँले १४,००० मत पाउनुभएको छ र ३००० मतको फरकले चुनाव हार्नुभएको छ । २०५१ सालको चुनावमा २५,००० मत ल्याई बिजयी हुनुभएकी माले अध्यक्ष सहाना प्रधानले यसपाली जम्मा २३०० मत पाउनुभएको छ । उहाँ पाँचौ स्थानमा पुग्नुभएको छ ।

२०५६ साल जेठ ४ गते शुक्रबार
नेपाली कांग्रेसकी नेतृ शैलजा आचार्य ३००० मतको फरकले सदभावना पार्टीका उम्मेदवारसंग चुनाव हार्नु भयो । उहाँ मोरङ क्षेत्र नम्बर ४ बाट उठ्नुभएको थियो । उहाँ अन्तिम समयसम्म पनि पटकपटक चुनाव उठ्छु र चुनाव उठ्दिन भनिरहनु भयो । अन्तमा चुनाव हार्नुभयो ।

२०५६ साल जेठ १४ गते शुक्रबार
नेपाली कांग्रेसले बहुमत ल्याएसंगै कृष्णप्रसाद भट्टराई संसदीय दलको नेतामा चुनिनु भयो । गिरिजाप्रसाद कोइरालाको प्रस्ताव र शेरबहादुर देउवाको समर्थनमा उहाँ निर्विरोध संसदीय दलको नेता बन्नुभएको हो । महामन्त्री बासु रिसालले चाहि निर्वाचित हुनुभयो भनेर नाम टिप्नुभयो । अब १७ या १८ गतेतिर मन्त्रीमण्डल गठन हुन्छ होला ।

२०५६ साल जेठ १७ गते सोमबार
आज मन्त्रीमण्डल गठन हुने हल्ला सुनेकोले विहान ७ बजेको समाचार सुन्न बसेको थिएँ । नभन्दै सानो मन्त्रीमण्डल गठन भएछ प्रधानमन्त्री कृष्णप्रसाद भट्टराईको अधक्ष्यतामा । मन्त्रीमण्डलको गठनबिधि यसप्रकार छ ।
प्रधानमन्त्री— कृष्णप्रसाद भट्टराई, रक्षा, गृह, परराष्ट्र, राजदरबार सम्बन्धी, महिला तथा समाज कल्याण
मन्त्री— योगप्रसाद उपाध्याय, शिक्षा
मन्त्री— तारानाथ रानाभाट, कानुन तथा न्याय, संसदीय ब्यवस्था
मन्त्री— चिरन्जीवी वाग्ले, भूमिसुधार, वाणिज्य
मन्त्री— खुमबहादुर खड्का, आवास तथा भौतिक योजना, स्थानीय विकास
मन्त्री— गोविन्दराज जोशी, जलस्रोत
मन्त्री— गोविन्दराज जोशी, जलस्रोत
मन्त्री— चक्रप्रसाद बास्तोला, कृषि
मन्त्री—विजयकुमार गच्छदार, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन
मन्त्री— बलबहादुर केसी, सामान्य प्रशासन, श्रम
मन्त्री— प्रकाशनमान सिंह्, आपूर्ति
मन्त्री— शरदसिंह भण्डारी, युवा, खेलकुद तथा संस्कृति
मन्त्री— महन्थ ठाकुर, वन तथा भू संरक्षण
मन्त्री — ओमकार श्रेष्ठ, विज्ञान तथा प्रविधि, जनसंख्या तथा वातावरण, निर्माण तथा यातायात
मन्त्री— पूर्णबहादुर खड्का, सूचना तथा सन्चार, उद्योग
मन्त्री— डा. रामवरण यादव, स्वास्थ्य
मन्त्री— महेश आचार्य, अर्थ

प्रधानमन्त्री कृष्णप्रसाद भट्टराईले यो मन्त्रीमण्डल केही दिनमै फेरबदल गरिने छ, यो पूर्ण मन्त्रीमण्डल होइन भन्नुभए तापनि यो गठन विधि हेर्दा मलाई ठिक लागेन । संसद सदस्य नै नरहेका र पार्टीका खास हैसियत नभएका ब्यक्तिलाई मन्त्री बनाउनु भयो । ११० जना सांसद छँदाछँदै उहाँले थुप्रै भ्रष्ट अनुहारहरुलाई मन्त्री बनाउनु भएको छ । नयाँ अनुहार कसैलाई पनि मन्त्री बनाउनु भएको छैन । त्यसैले यो मन्त्रीमण्डल पटक्कै मन परेन ।

सम्यक सम्वाद भाग १७: मिठी माम र बिझाउने टिँकी

अस्ति मैले माम खाएँ। माम खुवाउने दिन रमाइलो हुँदाे रहेछ। माम मिठाेपनि हुँदाे रहेछ। माम खुवाउन भनेर बाआमाले हिजो अस्तिदेखि केके सामान किनेर ल्याइरहनु भएको थियो। मख्ख पर्दै केके मिलाईरहनुहुन्थ्यो । मैले त केही बुझेकै थिइन । मलाई माम खुवाउन पाएर पो त्यसरी मख्ख पनुर्भएको रैछ । माम खुवाउने दिनकाे बिहानै आमाले मनताताे पानीले मलाई पुछपाछ पार्नुभाे। बुबु र लिटाे खुवाउनुभाे। अनि फेरि सुताउनुभाे। बाले माम,तरकारी र अरू केके पकाउनुभाे। अलिअलि घाम लागेपछि सानाे घुईंय चढाएर रमाइलो र ठूलाे ठाउँमा लानुभाे। कति रमाइलो ठाउँ। त्यहाँ लगेपछि बाले मलाई यता र उता डुलाउनुभाे। यो ठाउँमा अस्तिनै मलाई बोकेर ल्याउनुभएको थियो । मलाई माम खुवाउने ठाउँ हेर्न पो लिएर आउनुभको रैछ । मैले ठाउँ चिनिहालें । म त खुशी भएर यता र उता हेर्न थालें ।

हामी पुगेको अलिबेरमा आमा, सानीमा हजुरआमाले कति धेरै खानेकुरा फिजाउनुभाे । बस्ने ठाउँ राम्राे पार्नुभाे। बिस्तारै अरू अंकल आन्टी, दादा, दिदी र हजुरबा हजुरआमाहरू पनि आउनुभाे। मलाई राम्राे नानाे र नाैलाे टाेपी लाईदिनुभाे। कान नछाेप्ने टाेपी रछ याे। याेभन्दा त अर्कै जुरे टाेपी न्यानाे। नयाँ नाना लाइदिएपछि आमाले काखमा लिनुभाे। बाआमाले सानाे चम्चाले “स्यानीमुटी खाउँ” भन्दै थाेरै माम खुवाएर चुप्पा गर्नुभाे। अनि सानाे टिकी लाईदिनुभाे। माम त मिठै लाग्यो । लिटोजस्तै । टिकीचाहिँ मन परेन। निधारमा चिलाएजस्ताे, बिझाएजस्ताे भाे। हजुरबा, हजुरआमा दादा, दिदी, अंकल आन्टीहरू सबैले आलोपालो माम खुवाउनुभाे। बालखाले माम कसरी खान सक्ला र ? भन्दै छुवाएजस्ताे गर्नुभाे। माम खुवाएजस्ताे गरेकाे मन परेपनि टिकी र फूल त मन परेन। फूल र टिकी मन मन नपरेको बुझेर बिस्तारै टिकी पुछ्दै फूल हटाउँदै पनि गर्नुभएको थियो ।मलाई रंगीचंगी फूलकाे मालाचाहिँ खुब मन पर्याे। खान मन लागेर पटकपटक मुख खाेलें तर खान दिए पाे। उल्टाे माला निकालिदिनुभाे भन्या। खान मन लाको चीज त खान दिनु नी । माला खान नपाएपनि मौका छोपेर औंला चुस्नचाहिं छोडिन ।


माम खुवाउने ठाउँमा मलाई एकछिन त रमाईलै लागेकाे थियाे। अलिबेरपछि झर्काे लाग्याे। टिकी र फूलले बिझायाे। काखमा बसिरहन पनि झर्को लाग्यो । नयाँ ठाउँ, नयाँ नयाँ दादादिदी, हल्लाखल्ला रमाइलै भएपनि म त आत्तिएँ। अनि रुन थालें । बाआमा, दादादिदीहरूले आलाेपालाे काखमा राखेर यता र उता डुलाएपछि म राेइन। आमाले बुबु खुवाउँदै र बाले फकाउँदै डुलाउनुभयो । म घरि दिक्क मान्दै घरि रमाउँदै घरी औंला चुस्दै यताउता हेर्दै ओल्लो काख र पल्लो काख सर्दै बसिरहें ।

मलाई माम खुवाएपछि सबै दादादिदी, अंकलआन्टी र हजुरबा हजुरआमाहरुले माम खानुभो । बाआमाले अन्तिममा खानुभो । अनि मलाई बोकेर घर ल्याउनुभो । जाँदा त घुईयमा लानुभएथ्यो । फर्कदा त हिडाउँदै पो ल्याउनुभो । हिड्दै यताउता हेर्दै आउँदा मलाई रमाइलै लाग्यो । घरमा ल्याएर एकछिन सुताएर बुबु र लिटो खुवाएपछि फेरि कता हो घुमाउन लानुभो । घरि घुईय चढाउनुभो । घरि हिडाउनुभो ।

माम खाने ठाउँमा जाँदा, आउँदा, भित्र बस्दा यता र उता घुम्दा म त थाकिसकेथें । न्यानो नानाले छोपेर, बेरेर लाने-ल्याउने गर्नुभएपनि मलाई चिसोले छोइहाल्यो । हिजोदेखि रूघाखाेकी लागेर दिक्क भछु। बाआमाले दिउँसाे घाममा र राती हिटर बालेर न्यानाे गराएर राख्नुभा छ। आमाले ओखतीपनि खुवाउनुभा छ। कानमा केके लगाएर एउटा चिसाे डल्लाे ढाडमा डुलाएर जाँच्नुपनि भछ। मलाई चुलबुलचुलबुल गर्न, हुईहुई गर्न र बाहिर डुल्न मन ला छैन। चुनु गर्न र बुबु खानपनि मन ला छैन। मलाई छिटै सन्ची गराउनु ल बाआमा। अनि हामी डुल्नी, हुईहुई गर्दै खेल्नी ल।

(२०७९ साल कार्तिक २६ गते शनिवार)

सम्यक सम्वाद भाग १६ : घुईंय रोकिंदा घुईंयभित्रै घुमाईरहनु न मलाई…

मलाई भेट्न बा फेरि मायाघरमा आउनुभो । कति ढिलो आउनुभएको बा यसपालि ? बा आउँदा अँध्यारो भैसकेको थियो । म आमासंग बार्दलीमा बसेर यता र उता मुन्टो घुमाउँदै बाटोतिर घुईंय आएको र गएको हेरिरहेको थिएँ । बा हस्याङफस्याङ गर्दै आउनुभो र मलाई “स्यानीमुटि सम्मी” भन्दै बोलाउनुभो । बालाई मैले चिनिहालें । अब डुल्न पाईने भो भनेर मख्ख परें । मख्ख परेर हासेंपछि बा त्यसैत्यसै दंग । बाले आमालाई सोध्नुभो — “हैन रन्जु बालखालाई मलाई चिनेरै हाँसेको हो कि जो अगाडी आएपनि यसरी नै हाँसिदिन्छ ?” जवाफमा आमाले भन्नुभो —“तपाईंलाई चिनेरै हाँसेको हो बाबु । नचिनेको मान्छेले बोलाए एकछिन हेर्छ अनि अप्ठेरो मान्छ । कहिलेकाही त रोइदिन्छ ।” यति सुनेपछि बालाई के चाहियो र ? मलाई काखमा लिनुभो । गफ गर्दै घरभित्र तल र माथि, यता र उता डुलाउनुभो । “मलाई यत्ति डुलाएर पुग्दैन के रे बा”, मैले आँखाको भाकामा भनें । बाले कुरो बुझिहाल्नुभो । “भोली त बाछोरा बाटबाटै फाँटफाँटै डुल्नी हो । दिनभर डुल्नी हो”, बाले भन्नुभो । बाले मलाई रातीसम्म बोकिरहनुभो । बोक्न मरिहत्ते गरेपनि लामो समय बोकिराख्न चाहि सक्नुहुन्न बा । अलिबेर बोएपछि ए रन्जु.. ए रन्जु गर्नुहुन्छ । १० मिनेटपछि फेरि बोकेर डुलाउनुहुन्छ । अलि धेरैबेर बोक्ने गर्नुस् न ए बा ।

मायाघर आउँदा बाले मलाई जुरो भएको कान ढाँक्ने टोपी ल्याइदिनुभएको थियो । यो टोपी मलाई असाध्यै सुहायो अरे । सुहाएकै भएर होला, सबैले मेरो फोटो खिच्नुभो । यो टोपी मलाईपनि न्यानो लाग्यो । कान ढाँक्दा कानचाहि अलिअलि दुखेझैं भयो । मायाघरमा २ दिनसम्म मलाई बोकिरहनुभो । यता र उता डुलाईरहनुभयो । फाँटफाँटै र रोडरोडै यता र उता मुन्टै नचाउँदै म रमाईरहें । जता घुईंय कराउँछ म त्यै टाउको फनक्क नचाउछु । यता र उता फन्फनी मुन्टो घुमाउँदा मेरो नाक बाको टाउकोमा ठोकिएको ठोकियै । एकछिन त बाले मलाई कसरी बोक्ने हो, मेसै पाउनुभएन । अलि मज्जाले ठाडो पारेर बोकेपछि मेरो नाक ठोक्किन छोड्यो । अगाडी काखमा लिँदापनि बाले अलि ख्याल गरेर नठोकिने गरि बोक्नुभो । “कति मुन्टो घुमाउन सकेको होला, यसरी मुन्टो घुमाउँदा पनि कस्तो नदुखेको”, आफैंले एक दुई पटक मेरै पारामा मुन्टो घुमाएपछि बाले आत्तिदै भन्नुभो । म त किन थाक्दो हुँ र ? मुन्टो त मैले फन्फनी घुमाईरहन्छु । जता घुईंय उतै मुन्टो फन्फनी ।

बा आउनुभएको दोस्रो दिनको साँझ आमाले सुटकेश निकाल्नुभो । झोलाहरु निकाल्नुभो । भटाभट मेरो नानाहरु ठूलो झोलामा हाल्न थाल्नुभो । मैले त केही बुझिन । भोलीपल्ट बिहान बा, आमा, सानीमा, हजुरबा, हजुरआमा सबैले घुईंयमा सामान हाल्नुभो । माईजू र रिदु दादा, बा, आमा, सानीमा सबै सानो घुईंयमा चढ्नुभो । मलाई आमाले बोक्नुभो । घुईंय हेर्दै रमाउने म चढ्दा झन् रमाएँ । म ननिदाईंकन झ्यालबाट पर पर हेरिरहें । अलिबेरमा त्यो सानो घुईंयबाट मलाई ओराल्नुभो । ओहो । कति धेरै घुईंय घुईंय भको ठाउँ आईपुगेछ । अब त घुईंय आएको हेर्न मैले कतै मुन्टो घुमाउनै परेन । आजकाल मलाई घुईंय चढ्न डर लाग्दैन । घुईंय कराउँदा पनि डर लाग्दैन । घुईंयले पिरोपिरो पार्छ बेलाबेलामा । त्योचाहि मन पर्दैन ।

निकैबेर पर्खिएपछि, यता र उता डुलेपछि निकै ठूलो घुईंय हाम्राछेउ आयो । आमा, सानीमा, बा र म त्यो घुईंयमा चढ्यौं । मामाघर आउँदा चढेजस्तो राम्रो घुईंय थिएन यो । निकै हल्लायो, उफार्यो भन्दै बाआमा र सानीमा दिक्क हुनुहुन्थ्यो । तर मलाई त त्यसरी उफारेको खुब रमाइलो लागिरहेको थियो । उति उफार्यो त्यति रमाईलो । रमाइलो मानेर होला, आज त म त्यतिधेरै सुतिन पनि । घुईंयभित्र मजस्तै सानोसानो साथीहरु पनि देखें । तर म उनीहरुसंग खेल्नभन्दा बाहिरबाहिर हेर्नतिर रमाएँ ।

घुईंय रोकिएको मलाईं पटक्कै मन नपर्ने । घुईंय रोकिएपछि म कराईहाल्थें । आज त किन हो यो घुईंय रोकिएको रोकियै गर्यो । निकैबेर रोकिएपछि म त दिक्क भएँ । कराउन थालें । बाले कुरो बुझिहाल्नुभो । बेलाबेलामा उठेर घुईंयभित्रै अलिअलि अलिअलि डुलाउन थाल्नुभयो । डुलाईरहे हुन्थ्यो जस्तो लागेर के गर्नु ? घुईंयभित्र डुलाउने ठाउँ थोरै थियो । सिटबाट झरेर डुल्दाडुल्दै घुईंय गुडे ठोक्किने र लड्ने डर । बाले एकैछिन मात्र डुलाएर “ल रन्जु बाबु लिउ त” गरिहाल्नी । मलाई त घुम्नै पुगेन ।

घुईंय धेरैबेर रोक्दै र थोरैबेर गुड्दै गरिरह्यो । म घरि दिक्क मान्दै त घरि रमाउँदै अलिअलि निदाउँदै अँध्यारो भएपछि काफन्डु आईपुगें । मलाई काफन्डुको झोलुंगोपनि मन परेन । मायाघरको झोलुंगो कस्तो मच्चिन्थ्यो । यो त मच्चाउनै नमिल्ने झोलुंगो । म सानो हुँदा यो ठिक थियो । अब यो मलाई ठिक भएन । यसमा त मलाई निन्द्रै लागेन । मलाई बेस्सरी मच्चिने झोलुंगोमा हालेर सुताउनु न है बाआमा ?

मेरो कथा आजलाई सकियो । नयाँ कथा भए बालाई भन्छु । अल्छी नमानी लेख्नु है बा ?
(२०७९ साल कार्तिक १३ गते आईतबार)

सम्यक सम्वाद भाग १५— बाटोको डिलडिलै डुलाइरहनु न मलाई …

म मायाघर आएको थुप्रै दिन भैसक्यो । मलाई मायाघर असाध्यै रमाइलो लागेको छ । छनलाई यहाँ काठमाडौंभन्दा बढी गर्मी छ रपनि मलाई शीतलै भएको छ । दिउँसो मलाई तलको घाम नलाग्ने शीतल कोठामा राख्नुहुन्छ, राती हावा आउने माथिको कोठामा राख्नुहुन्छ । मलाई जता सजिलो हुन्छ, त्यतैत्यतै डुलाउनुहुन्छ । यता मायाघरमा मभन्दा अलि ठूलो दादादिदी पनि हुनुहुन्छ । दादादिदीसंग हाँस्न, बोल्न रमाइलो लाग्छ । मायाघर वरिपरि जतासुकै हरियै हरियो छ । सररर हावा आउँछ । परपरसम्म रमाइलो देख्न पाईन्छ । कुलाेमा पानी बगेकाे पनि सुन्न पाईन्छ । चरी कराएको सुन्न पाईन्छ । चरीसंगै मपनि हुइँ हुइँ गर्दै कराउछु । यता आकाशचाहि अलि बढी गड्याङगुडुङ गर्छ । आकाशसंग त मलाई धेरै नै डर लाग्छ ।

आजकाल म पहिलेभन्दा धेरै निदाउँछु । दिउँसोपनि मजाले निदाउछु । अस्ति दिउँसोको कुरा हो । निन्द्रा पुगेर ब्यूझिएपनि हाई हाई गर्दै आँखा चिम्लेर झोलुङ्गोमा पल्टिरहेको थिएँ । चिनेचिनेजस्तो आवाज सुनें । कसैले “मेरो स्यानी मुटु” भन्दै सुस्त सुस्त झोलुङ्गो हल्लाइरहनु भा छ । मायाघरमा मलाई र आमालाई भेट्न दिनदिनै कोही न कोही आइरहनुहुन्छ । कसैलाई पनि म चिन्दिन । यो आवाज त चिनेकै हो । को आउनुभएछ भनेर यस्सो आँखा खोले । ओहो । बा पो आउनुभएछ । कताबाट आउनुभएछ बा ? बालाई देखेर म त दंग परें । दिल खोलेर हाँसें बासंग । छोरोले चिन्यो भनेर बा मख्ख पर्नुभो । उहाँपनि मजाले हाँस्नुभो ।

मेरी स्यानी मुटु, सन्ची छौ ? मायाले मेरो भुँवादार शीर मुसार्दै बाले सोध्नुभो । मैलेपनि उहाँको भुवाँदार हात समातें । छोरोले बालाई चिनेको देखेर आमापनि दंग पर्नुभो । फोटो र भिडियो खिच्नुभयो । निकैबेर हाँसेपछि बाले सदाबहार गीत गाउन थाल्नुभो ।
चुनु चुनु गर्नु
नुनु नुनु गर्नु
छुनु मुनु छुनु मुनु
छुनुमुनु गर्नु ।
मेरो सानो सम्मी
मेरो सानो मुटु
मेरो सानु हजुरु
आइ लब यु ।
बाको गीत मन परेपनि कुरोचाहिँ मन परेन । अनि आँखाको भाकाले भनें — “यत्रोबेर चुनु गरिसकें । अझैं कति चुनु गर्नु ? अब त ठाडो पारेर बोकेर डुलाउनु न मलाई ।”
“बोकिहाल्छु नी स्यानी मुटुलाई”, बाले दुबै हात फैलाउनुभो । अनि काँखमा लिनुभो । ठाडो पारेर बाहिर करिडोरमा डुलाउँदै हुनुहुन्थ्यो, मैले हातको भुँवा समातेर अझ बाहिर डुलाउन ईशारा गरें । आँगन वरिपरि डुल्दै हामी आ—आफ्नो भाषामा गफिन थाल्यौं । बाले मेरो नयाँनयाँ खबर सोध्नुभो । मैले रमाउँदै आफ्नै बालभाषामा सुनाएँ ।
…..

मैले कोल्टे फेरें नी बा, ओछ्यानमा पल्टिदै गर्दा मैले सुनाएँ । कोल्टे फर्किएर पनि देखाएँ ।
—हेर न रन्जु, बाबु त कोल्टे फर्किने भएछ । बाले रमाउँदै आमालाई सुनाउनुभों ।
— अस्ति नै हो नी । मैले भनेको थिएँ नी, आमाले भन्नुभो ।
“सुन्दा त सामान्य लागेको थियो । देख्दा त रमाइलो लाग्यो ।” बाले थप्नुभो ।
“कोल्टे फर्कन पाएकोमा म त एकदम दंग छु । कोल्टे फर्किन कति रमाइलो हुन्छ बा । के के न गरेजस्तो हुन्छ । एकोहोरो सुत्दासुत्दा पट्यार लागेर कराउथें । आजकाल त कराउदिन । आफूलाई जता सजिलो हुन्छ, त्यतै फर्किन्छु ।” मेरो कोल्टे कहानी सुनेर बा मख्ख पर्नुभो ।

बाआमालाई थाहा छ, मलाई काख मनपर्छ । काखमा रमाउने बच्चालाई धेरैले गाली गर्दा रैछन् । कसैले काखे भएछ भनेका छन् । कसैले कति पिरोलेको हो भनेका छन् । कसैले ‘बच्चाको बानी बिग्रिएछ, सुतिरहने बच्चा पो ज्ञानी’ भनेका छन् । तर बाआमाले यसो भन्नुभएन । मायाघरमा पनि कसैले यसो भन्नुभएन । सबैले आलोपालो डुलाइरहनुभा छ । हात दुखेपनि काँध गलेपनि डुलाइरहनुभा छ । बालखाले रमाएर परपरसम्म हेरेको, बाटातिर डुल्न रमाएको मनपर्छ भनिराख्नुहुन्छ बाले । मायाघर आएपछि पनि मलाई यता र उता डुलाइरहनुभयो । म परपर हेरेर रमाएको देखेर खुशी हुनुभयो । धेरैबेर चाहि डुलाउनुहुन्न बाले तर धेरैपटक डुलाउनुहुन्छ । बोक्न गाह्रो भएर होला । जे होस् छोरोलाई डुलाउन बाआमाले झर्को नमानेको देखेर मलाई खुशी लागेको छ ।

मायाघरअगाडी लामो रोड छ । त्यो रोड कालो छ । त्यसमा पहेलो रंगपनि पोतेको छ । त्यो रोडमा बेलाबेलामा घुइङहरु बेस्सरी दौडिन्छन् । घुइङ देखेर मलाई डर लाग्न छोडिसक्यो । टिटिटिटि पारेर कराउँदाचाहि झस्कन्छु अरुबेला त क्यै लाग्दैन । त्यो रोडको डिलैडिल बेलाबेलामा घुमेको छु । बालाई आँगन र खेतको डिलतिर मात्र होइन, रोडको डिलतिर पनि डुलाउन लैजानु न भनें । बाले कुरो बुझ्नुभएछ । डिलैडिल मलाई घुमाइरहनुभयो । “बच्चाको बानी बिगार्नुभएछ । यसरी डुलाउन नहुनी हो । बच्चालाई त मजाले खुवाउनी, सुताउनी पो हो”, हामी बाउछोरा डुलिरहँदा कसैले मायाले यसो भन्नुभयो । “मजाले खुवाएपछि र सुताएपछि बच्चालाई त मजाले डुलाउनी पो हो । हावा र घामपनि त खुवाउनै पर्छ” बाले हाँस्दै भन्नुभो । म त मख्ख परें ।

बासंग रोडको डिलडिलै डुल्दै सम्यक

काखमा बस्न नपाएको बालापन के बालापन ? बाको काँध र आमाको काखमा बस्न नपाए के रमाइलो ? हामी बालखा सधैं झोलुङ्गोमा मात्र पल्टिराख्नु ? चरी हेर्न नपाउनु ? आकाश हेर्न नपाउनु ? परपर हेर्न नपाउनु ? हावा खान नपाउनु ? मलाई सधैं यता र उता डुलाइरहनु है बाआमा ? बालखा काखमा रमायो भनेर झर्को मान्नेलाईं बालखा रमाउने नै काख र काँधमा हो भनेर भन्दिनु है ?

मेरो आजको कथा सकियो । मेरो नयाँ कथा लेख्न मायाघर कहिले आउने मेरो बा ?

(२०७९ साल भदौ २९ गते)

सम्यक सम्वाद भाग १४ — अनि म ‘मायाघर’ आईपुगें …

आज म एकदम नौलो ठाउँमा आईपुगेको छु । नौला तर धेरै माया गर्ने मान्छेहरुले घेरिएको छु । ठाउँ अलि तातो छ तर मलाई बेग्लै आनन्द आईरहेको छ । यहाँको हावा एकदम मिठो लागेको छ । आँखालाई पनि शीतल भएको छ । बाहिरबाट हेर्दा डरलाग्दो र भित्र बस्दा रहरलाग्दो ठूलो झोलुङ्गभित्र दिनभर यता र उता हल्लिएर आमा, सानीमा र बाको काखमा आलोपालो बोकिएर म मायाघरमा आईपुगेको हुँ । गफ गर्दा मामाघर भनेका हुन् कि मायाघर भनेका हुन्, मैले राम्ररी बुझिन । सायद मायाघर नै भनेका होलान् । धेरै माया गर्ने मान्छे भको घर । मायाघर ।

सदाझैं बिहानपख मस्त निन्द्रामा थिएँ । हिजैदेखि झोलापोका बाँधेर बाआमाले केके गरिरहनु भएको थियो । मैले त केही बुझेकै थिइन । म निदाइरहेकै बेलामा बाले अलक्क बोकेर बाहिर डुलाउनुभयो । डुलाउँदा डुलाउँदै यस्सो मिलाएर बच्चा बोक्ने झोलामा मलाई राख्नुभयो । त्यो झोला आमाले बोक्नुभएको थियो । जति अलक्क राखेपनि म बिउझिहालें । बिउझिँदा आमाको काखमा आफूलाई पाएकोले म रोइन । सिधै काखमा नबोकेर झोलामा हालेर किन काखमा लिएझैं गर्नुभको होला जस्तोचाहि लागिरहेको थियो । मलाई झोलामा राखेको अलिबेरमै घरमा सानो गाडी आयो । सानो गाडी त म चिन्छु । सानो गाडी आएपछि खोप लगाउन लगेका हुन् कि जस्तो लागेर अलिकति डरडर पनि लाग्छ । सानीमा, आमा, बा, झोलापोका र मलाई बोकेर सानोगाडी खुरुखुरु दौडियो । ठूलो बाटोमा पुगेर रोकियो । मलाई लिएर सबैजना त्यहाँ ओर्लनुभयो ।

हामी सबै भन्ट्याङभुन्टुङ : रिदु दादा र रिदी दिदीसंग ।

ठूलो बाटो मलाई त्यति रमाइलो लागेन । ठूलो बाटोमा हल्लाखल्ला धेरै थियो । देख्दै डरलाग्दा चीजहरु छिटोछिटो दौडिरहेका थिए । तिनीहरु कराईरहेका पनि थिए । पिरोपिरो चीज फाल्दै पनि थिए । अलिबेर पर्खिएपछि हाम्रो छेउमा एउटा डरलाग्दो चीज आएर रोकियो । मलाई त्यैभित्र चढाउनुभयो । बाहिर डरलाग्दो देखिएको यो चीज भित्र त रहरलाग्दो पो रहेछ । कति धेरै मान्छे बसेका । मजत्रो मान्छेचाहिँ कोही देखिन । भित्र कस्तो झिलिमिलि । मलाई त रमाइलो लाग्यो । ‘सिट सजिलो रहेछ, बालखा नरोए त ढुक्कै हुन्थ्यो’ बाले भन्नुभो । मलाई यो ठूलो झोलुंगोमा बस्न रमाइलो लाग्यो ।

ठूलो झोलुङ्गोभित्र गर्मी रहेछ । मलाई बाक्लै नाना लगाईदिनु भएको थियो । गर्मीले पोलेपछि म कराएँ । म कराएपछि आमाले बाक्लो नाना फुकाल्दिनुभो । अनि त मलाई सजिलो भो । नाना फुकालेको अलिबेरमा झोलुङ्गोभित्र चिसो आयो । झ्यालै नखोली कसरी आयो यति चिसो ? चिसो आउँदा मलाई झन् खुशी लाग्यो । बाआमाले टोपी लाइदिनुभो । पातलो बर्कोपनि ओढाउनुभयो । आजचाहिं अलि बलियोसंग च्याप्नुभो ।

ठूलो झोलुङ्गो अचम्मको हुँदो रहेछ । कराउँदै हल्लिँदै हिडेको छ । घरि सुस्त हल्लिएको छ । घरि बेस्सरी हल्लिएको छ । घरिघरि ठूलो आवाज निकालेर कराउँदै रोकिएको पनि छ । म दंग परेर बाहिरतिर हेरेको छु । देखिने चीजहरु फेरिएका फेरियै छन् । आमाको काखमा बसेर बुबु खाँदै बाहिर हेर्दै गर्दा म त झुपुक्क निदाएछु । बिउझिँदा पनि यो झोलुङ्गो हल्लिन छोडेको छैन । झन् छिटोछिटो पो हल्लिँदै छ । कतिबेर हल्लिन्छ यो झोलुङ्गो ? मलाई त अब झ्याउ लाग्यो । हल्लिन रोकिँदा रमाइलो लाग्यो ।

यो ठूलो झोलुङ्गो बेलाबेलामा रोकिँदो पनि रहेछ । रोकिदा सबैजना बाहिर निस्कने रहेछन् । मपनि निस्कन पाएँ । बाहिर निस्कदा त कस्तो रमाइलो । केके देख्न पाइने । यस्तो रमाइलो त मैले कहिल्यै देखेको थिइन । घरि निदाउँदै, घरि बिउझिँदै, घरि रमाउँदै, घरि झ्याउ मान्दै, बाहिर हेर्दै, आमाको बुबु खाँदै गरेर ठूलो झोलुङ्गोको मेरो बसाई सकियो । बाआमा र सानीमाले मलाई नौलो ठाउँमा ओराल्नुभयो । सामानपनि निकाल्नुभो । हामीलाई छोडेर त्यो झोलुङ्गो कस्तरी दौडियो ।

ठूलो झोलुङ्गोभित्र त असाध्यै शीतल थियो । शीतल धेरै भएर मलाई कपडाले बेर्नुभएको थियो । यो नौलो ठाउँ त कति तातो हो ? मेरो त सातै गयो । म बेस्सरी आत्तिएँ । आमाले अलि शीतल ठाउँमा मलाई राख्नुभो तैपनि गर्मी हुन छोडेन । हामीलाई लिन फेरि सानो गाडी आयो । सानो गाडी त म उहिल्यैदेखि चिन्छु । सानो गाडी देख्दा मलाई डरपनि लाग्दैन ।ठूलो झोलुङ्गोभित्र जति शीतल थियो, सानो गाडीभित्र उति नै गर्मी रहेछ । कसरी खप्नु यति गर्मी ? म त चिच्याएर रुन थालें । गाडी गुडेपछि र झ्याल खोलेपछि अलि शीतल भयो । अनि मेरो रुवाई थामियो । सानो गाडी बाहिर हेर्दामात्र राम्रो, भित्र त ठूलो झोलुङ्गो नै राम्रो र रमाइलो ।

सानो गाडीमा चढेको अलिबेरमै मलाई ओराल्नुभयो । सामानपनि झिक्नुभयो । मेरो मायाघर आइपुगेछ । हजुरआमाले मायाले बोक्नुभयो । हजुरआमाको मायालु हात र ‘ए बुढीमाउ’ भन्ने मायालु बोली मैले चिनिहालें । मायाघरमा त मभन्दा अलिकति ठूल्ठूलो दादा र दिदीहरु हुनुहुँदो रहेछ । मलाई भाई ! भन्नुभयो, हेरिरहनुभयो । मामा, माइजू, हजुरबा सप्पैले पालोपालो बोक्नुभो । मायाघरमा गर्मी त धेरै नै रहेछ । तर रमाइलो पनि उस्तै रहेछ । मायाघरको भुइँकोठामा सरर हावा आएपछि म त रमाएछु । बासंग हाँस्दै गफिदै गर्न थालें । अलिबेरमा आमाले सफा रुमाल भिजाएर जीउ पुछिदिनुभयो र कपडा फेरिदिनुभयो । अनि त म फूर्तिलो भैहालें । कोठाभित्र नराखेर बाहिरबाहिर डुलाए हुन्थ्यो जस्तो लागेको थियो । मलाई आँगनतिर पनि डुलाउनुभयो । रोडरोडै पनि डुलाउनुभयो । साह्रै रमाइलो लाग्यो मायाघर ।

आमा, सानीमा र हजुरआमासंग मायाघरमा ।

मलाई मायाघर छोडेर बा भोली बिहान काठमाडौं जाने रे । आमा र म लामै समय मायाघरमा बस्ने हो अरे । ए बा, तपाईं हिडेपछि मेरो बाललीला कसले लेखिदिन्छ ? आमालाई फोनमा सोधेर लेख्नुहुन्छ कि बेलाबेलामा मलाई भेट्न आएर मैसंग गफ गरेर लेख्नुहुन्छ ? ‘ए मेरो सानो मुटु’ भन्दै ठाडो पारेर बोक्दै, डुलाउँदै मसंग गफ गर्न आइरहनु है बा ?

(२०७९ साल भदौ ५ गते आईतबार)

सम्यक सम्वाद भाग १३ — मेरो मर्निङ वाक कहानी

— ‘आज छोरोलाई मर्निङ वाक लैजाम रन्जु’, बाले बिहानै भन्नुभो ।
बिहानै हतारहतार काममा निस्कने बा आज त घरमै हुनुहुन्छ । छोरालाई लिएर डुल्न जाम पो भन्नुहुन्छ । म त कुरै बुझ्दिन ।
‘लैजाने र ? बच्चालाई हावा लाग्ला । घामपनि चर्किसक्यो जस्तो छ’, आमाले भन्नुभो ।
— ‘छायाँछायाँ पारेर भित्रभित्र घुमाउला । बिहानको घामले खासै नपोल्ला । बादल लागेकोले घाम र बादलको लुकामारी हुन्छ, हावापनि चलिरहेकै छ । कति राखिराख्नु घरभित्र मात्रै ? अब फुर्सद मिलेको बेलामा बाबुलाई बेलाबेलामा यसो डुलाउन लैजाने गरम है’, बाले यसो भनेपछि आमाले लौ त नी भन्नुभो । सानीमा मलाई बाटोमा पर्खिरहनु भएको थियो । यसरी म जिन्दगीको पहिलो मर्निङ वाकमा निस्किएँ । यो मर्निङ वाक भनेको के हो, त्योचाहि मैले बुझेको छैन । अलि ठूलो भएपछि बुझ्छु होला । घाम चर्केपछि बाटोतिर डुल्न निस्कनुलाई मर्निङ वाक भनिंदो रहेछ कि जस्तोचाहि लागेको छ ।
…….

अस्पतालबाट घर आएपछि तीनपटक मात्र बाहिर निस्केको थिएँ । दुईपटक जचाउन, एकपटक खोप लगाउन । तीनैपटक ट्याक्सी चढेर गएँ, ट्याक्सी चढेर आएँ । जाँदापनि मस्त निदाएँ, आउँदापनि मस्त निदाएँ । आजको घुमाईचाहि मलाई विशेष लाग्यो । बा, आमा र सानीमाले मलाई आलोपालो बोक्दै टाढाटाढा हरियोपरियो र वरिपरि घरैघर भएको ठाउँ घुमाउनुभयो ।

आमा र सानीमासंग डुल्दै सम्यक ।

मलाई बोकेर डुलाएको खुबै मन पर्छ । डुल्दै निदाउछु म त । तर मेरो डुलाई कोठा र कौशीमा सीमित थियो । यतिमै म दंग थिएँ । आज त के भएको ? डुल्दा देखिने संसार बेग्लै छ । हावा अर्कै छ । बास्ना बेग्लै छ । यो संसारमा मजस्तै अरु मान्छेपनि थुप्रै रैछन् । कोही काखमा बोकिएका छन् । कोही गुडाउने गाडीजस्तोमा फिता कसेर दंग परेर बसेका छन् । कोही बाआमाको हात समातेर हिडेका छन् । घरि आमा, घरि सानीमा त घरी बाको काखमा बसेर यताउता पल्याकपुलुक हेर्दा मलाई निकै रमाइलो लागिरहेको थियो, अचानक घाम चरक्क चर्कियो । त्यो चर्को घामले मलाई नराम्ररी पोल्यो । पोलेपछि म कराएँ, आत्तिएँ । मलाई हतारहतार छायाँ परेको ठाउँमा लगेर राख्नुभयो । छायाँमा बसेपछि चाहि मलाई सजिलो भयो ।

मर्निङ वाकमा मलाई दुईवटा कुरा मन परेन । चर्को आवाजमा कराउँदै छिटोछिटो हिड्ने डरलाग्दो चीज र चर्को घाम । निकै ठूल्ठूला डरलाग्दा चीज बाटोमा छिटोछिटो हिडिरहेका थिए । तिनीहरु चर्को स्वरमा कराईरहेका थिए । पिरोपिरो हुने चीज फाल्दै र कराउँदै हिडिरहेका ती चीज के होलान् ? मान्छेजस्ता त थिएनन् । अर्थोकै केही थिए । म अस्पताल जाँदा चढेको ट्याक्सी यस्तै हो कि ? भित्र बस्दा त डर नलाग्ने, बाहिरबाट हेर्दाचाहि डर लाग्ने रैछ कि ? यी चीज देखेर मलाई अत्यास लाग्यो । यस्ता चीज नगुड्ने बाटो कतै छ भने मलाई त्यतैत्यतै डुलाउनु न है बाआमा । हुन त यस्ता चीज कम गुड्ने बाटो छानेरै मलाई घुमाउन लानुभएको होला । तैपनि मलाई यस्ता चीज नआउने बाटोमा मर्निङ वाक जान मन छ । अनि घाम नलाग्दै डुलाउनु न है ।

छोरोले घाम तापोस् भनेरै मलाई घाम लागेपछि डुलाउन ल्याउनुभएको होला तैपनि डुल्दाखेरि घामले दिक्क पार्ने रैछ । एकैछिन त मलाई घामले बेस्सरी अत्यायो । हावा लागेपछि चाहि घामको केही नलाग्दो रैछ । घामले रुवाएको मलाई हावाले हँसायो । घामलाई बादलले लुकाईदिएपछि र सरर हावा लागेपछि त मलाई मर्निङ वाक साह्रै रमाइलो लाग्यो । म रमाएको देखेपछि बाआमा र सानीमाले दुईचार फोटापनि खिच्नुभो । शीतल भएपछि आनन्द मानेर डुल्दाडुल्दा म त निदाएछु । बिउँझिदा त हप्प परेर तातेको कोठाभित्र पो थिएँ । म दिक्क मान्दै उठें । बाले कोठाभित्र र बाहिर कौशीतिर डुलाउनुभयो । आजचाहिँ मलाई कोठा र कौशीको डुलाई रमाइलो लागेन । मलाई बेलाबेलामा मर्निङ वाक लैरहनु न है बाआमा । कोठा र कौशीतिर मात्र नडुलाउनु न ल । अनि घाम नचर्कदै डुलाएर ल्याउनु ल ।

अन्तिममा म मेरो नयाँ कुरो सुनाउछु है । आजकाल जतिखेर पनि मैलाई हेरेर, घेरेर गफ गरेर बसिदिए हुन्थ्यो जस्तोमात्र लाग्छ । निदाएको बेलामा पनि मेरै छेउमा मैलाई हेरेर बसिदिए हुन्थ्यो जस्तो लाग्छ । ननिदाएको बेलामा म खेलेर बसिरहन्छु । छोरो खेलेको देखेपछि बाआमा लुगा धुन, ओछ्यान र कोठा मिलाउन, मोवाइल हेर्न, खानासाना खान खोज्नुहुन्छ । त्यसो गरेको मलाई मन पर्दैन ।

लौ त । आजको मेरो मर्निङ वाक कहानी सकियो ।

(२०७९ साल साउन २८ गते शनिबार)

सम्यक सम्वाद भाग १२— काखमा बोकेर डुलाउँदाको रमाइलो र लामबाहुले लुगाको सकस

म जन्मेको २ महिना पूरा भयो । आजकाल त म निकै पुष्ट र पुक्क भैसकें । बोकेर डुलाउन बाआमालाई हम्मेहम्मे पर्ने हुन लागिसकें । तर मलाई बोकेर डुलाएको मात्र मनपर्छ । झोलुंगो हल्लाएको भरमा बालखा निदाउला भनेर आश नगरेपनि हुन्छ । कोठाभित्रै यसो होइहोइ बाबु होइहोई गर्दै दुईचारपटक घुमाएको भरमा म निदाउँछु भन्ने आशपनि नगरे हुन्छ । मलाई त बोकेर डुलाईरहनुपर्छ । त्योपनि तेर्सो पारेर होइन, ठाडो पारेर बोक्नुपर्छ । आजकाल तर्सो पारेर बोकेको मलाई रमाइलो लाग्दैन । मलाई त परपर हेर्न मन पर्छ । धेरैथोक देख्न मन पर्छ । कोठाभित्र मात्र डुलाउँदा मलाई उकुसमुकुस हुन्छ । कोठाबाहिर कौशीतिर डुलाउँदा पनि तेर्सो पारेर बोकेको मनै पर्दैन । तर्सो पारेपछि धेरैपर देखिन्न । अलि गुम्सिएजस्तो पनि हुन्छ । अनि म कराउन थालिहाल्छु ।

आमाले त सपक्कसंग ठाडो पारेर बोक्नुहुन्छ । बाचाहिँ सकेसम्म तेर्सै पारेर बोक्न खोज्नुहुन्छ । ठाडो पारेर धेरैबेर बोक्न अप्ठेरो हुन्छ, हात गल्छ भनेको सुन्छु बाले । ठाडो पारेर बोकेपछि बच्चाले पछाडी हेर्छ, बच्चासंग गफ गर्नै पाईन्न भनेको पनि सुन्छु । बच्चासंग गफ गर्दै डुल्न पाईन्न भन्या त ठिक छ, एकैछिन बोक्दैमा हात गल्यो भन्न त कहाँ पाईयो र बा ? ए बा, म बल्ल त ६ किलोको भएँ ।  ६ किलोको बच्चा बोक्दा नै तपाईंका हात गलिसके र भन्या ? म अलि ठूलो भएपछि तपाईंको के हालत होला ? कहिले काखमा, कहिले काँधमा बोकिरहन पर्यो नी । काममा थाकेर आएको बेलामा बोकेर डुलाईरहन गाह्रो भाको कि धेरैबेर डुलाइरहन परेर गाह्रो भको ? कुरो अलि बुझिएन नै बा । थाकेर आउनुभाको बेलामा काँधमा चढाउन गाह्रो भए त ठिक छ ।

हिजोआज म निदाउने नै काखमा हो । ओछ्यान वा झोलुंगोमा हत्पती निन्द्रा पर्दै पर्दैन । गुडुल्किएर पल्टिरहँदा पट्यार लाग्छ । अत्यास लाग्छ ।  ओछ्यानले पोलेजस्तो, ढाड दुखेजस्तो हुन्छ । बोकेर डुलाईदिंदा चाहि आनन्द लाग्छ । हावामा उडेजस्तै महसुस हुन्छ । झोलुंगोमा पनि गुडुल्किएरै बसेजस्तो हुन्छ । झोलुंगो हल्लाउँदा पनि पटक्कै रमाइलो लाग्दैन । दायाँवायाँ केही देख्न पाउनु छैन । अनि के रमाइलो ? बाआमा आफैं कोठाबाहिर फन्फनी घुम्दै झोलुंगोझैं हल्लिएपछि बल्ल मलाई रमाइलो लाग्छ । डुल्दाडुल्दै पनि बेलाबेलामा मौका छोपेर कुर्सीमा बसेर हाहा बाबु गर्न खोज्नुहुन्छ । म हल्लाखल्ला गरिहाल्छु । अनि त फेरि यता र उता डुल्न परिहाल्यो । डुलाएपछि मलाई आनन्द लाग्छ । शरिर र मन दुबैले सन्चो मान्छ । अनि काखमा लुटुक्क निदाउछु ।

मलाई काखमा लिएर डुलाउँदा छोरो कतिखेर निदाउँला र झोलुंगोमा हालम्ला वा ओछ्यानमा सुताउँला भनेर पर्खेर बस्नुहुँदो रहेछ । काखमै सुताइरहँदा हात दुख्ने होला । अरु अनेक काम होला । लुगा धुन पर्ने होला । कोठा सफा गर्न पर्ने होला । खान पर्ने होला । म काखमा निदाउनासाथ हत्तपत्त झोलुंगो वा ओछ्यान खोज्नुहुन्छ । जति बठ्याई गर्न खोजेपनि काखबाट ओछ्यान वा झोलुंगोमा सार्न खोज्दा मैले मेसो पाईहाल्छु । मेसो पाएपछि बिउझीहाल्छु । कहाँको न्यानो काख, कहाँको त्यो ओछ्यान । भएन भन्दै फेरि कराउछु । यसरी दिनभर ओछ्यान, झोलुंगो, काख र काँधमा ओहोरदोहोर गर्दै र छिनछिनमा बुबु खाँदै मेरो दिन बितिरहेछ ।

आजकाल मलाई दुइथरी डाइपर लगाईदिन थाल्नुभएको छ । रातीचाहि लगाइपछि फाल्ने डाइपर, दिउँसोचाहि धुँदै सुकाउँदै गर्न मिल्ने डाइपर । यसो धुँदै सुकाउँदै गर्न मिल्ने डाइपर मलाई मन पर्न थालेको छ । यो डाइपर मिल्काउने डाइपरभन्दा अलि खुकुलो छ । शितल पनि छ । तर छिटोछिटो फेरिदिएनन भनेचाहि मलाई गाह्रो हुन्छ । यो कुरो आमाले बुझ्नुभएको छ । २—३ घण्टामा फेरिदिनुहुन्छ । त्यसैले ढुक्क छ ।

मेरा धेरैजसो लुगा साना भैसके । लामबाहुले लुगा लगाईदिंदा मलाई साह्रै गाह्रो हुन्छ । हातपाखुरा राम्ररी तान्न नमिलेर । आमाले कम्मर डस्ने सुरुवाल, हात नछिर्ने लुगाको बाहुला अलिकति काटेर फराकिलो पारिदिनु भा छ । नयाँ लुगा भटाभट काटेको देखेर बा शुरुमा त छक्क पर्नुभाथ्यो । अलिअलि काटिदिएपछि लगाईदिन सजिलो हुँदो रैछ भन्ने कुरा बुझेपछि हाँस्नुभो । बाजस्तो ढंग नहुने मान्छेलाई झन् सजिलो । उहाँ त त्यस्तैत्यस्तै लुगा खोजेर लगाईदिनुहुन्छ ।

मेरो आजको कथा सकियो । नयाँ कथा अलिपछि सुनाउछु है ।

(२०७९ साल साउन ८ गते आईतबार) 

सम्यक सम्वाद भाग ११ —सुईंले घोचेपनि डराउन्न म त !

आज बिहान बा आमासंग ईशान अस्पताल पुगें । म जन्मेको ५१ दिन भयो । जन्मेको ६ हप्तापछि त कति धेरै खोप लगाउनुपर्ने रहेछ । त्यही खोप लगाउनका लागि बाआमाले मलाई अस्पताल लैजानुभएको थियो । अस्पतालका भित्ताभरि रंगीचंगी चित्र रहेछन् । मजस्तै थुप्रै बच्चाबच्ची बाआमासंग आएका थिएँ । आफूजस्तै थुप्रै मान्छे देखेर मलाई रमाइलो लाग्यो ।

अस्पताल पुगेको अलिबेलमा आमाले मलाई जोख्ने मेशिनमा राख्नुभयो । यो त कस्तो नौलो मेशिन रहेछ । ओछ्यानमा सुताएझैं गरेर राखेपछि देखिदाे रहेछ । रमाइलै लाग्यो । म राम्रो बढेछु अरे । बाआमाले त्यस्तै गफ गरेको सुनें । तौल लिएको अलिबेरपछि मलाई एउटा कोठामा लैजानुभयो । त्यो कोठामा बस्ने दिदीले शुरुमा मुखमा दुइथोपा झोल हालिदिनुभयो । यो थोपा मलाई त्यति नमिठो लागेन । जसोतसो निलें । यसलाई पोलियो थोपा भन्दा रहेछन् । त्यसको अलिबेरमा अर्को सानो डब्बा खोलेर केही थोपा झोल मुखमा पारिदिनुभयो । ओहो । यो त कति टर्रो । मेरो मुखै पिर्पिरायो । यति नमिठो खुवाएर मलाई के गर्न खोजेका होलान् ? यति खाएपछि झाडा पखालाबाट बचाउछ भनेर गफ गरेको सुनें । अस्पतालमा ल्याएर खुवाएपछि काम लाग्ने चीज भन्ने नै होला भन्ने लागेर जति नमिठो भएपनि जसोतसो निलिदिए । घरमै खुवाएको भए म त हुलुक्क गरेर फालिदिन्थें ।

अब त औषधी (खाने खोप) खुवाउने काम सकियो कि भनेर यसो हेरेको, दिदीहरु तीनवटा सुई लिएर तम्तयार भएर बस्नुभा छ । आमा त मेरो लुगा खोलेर उहाँहिरुतिर पाखुरा तेस्याईदिनुहुन्छ । मैले कुरो बुझें । अब मलाई घोच्ने भए । जन्मनासाथ हात र खुट्टामा पटकपटक घोचेर धेरै दिन अस्पतालमा राखेका हुन् मलाई । त्यसैले सुईं त्यस्तोविधि डर त लागेन । शुरुमा देब्रे पाखुरामा अलक्क घोचे । मलाई चसक्क त भयो तर त्यतिधेरै दुखेन । रुने कि नरुने खै ? म त अलमल्ल परें । अझै दुईपटक घोच्छन् भन्ने बुझिसकेको थिएँ । अनि रुन हतारपनि गरिन । अब जता मनलाग्न घोचून भनेर वास्तै गरिन । पाखुरामा लगाएको सुईंलाई पोलियो भ्याक्सिन भन्दा रहेछन् । मुखबाट पनि पोलियो, घोचेर पनि पोलियो । हामीलाई मायै गर्नलाई त यस्तो अनेकअनेक काम गरेका होलान् । अझै कति घाेच्ने हुन् ।

बाकी दुईवटा सुईले तिघ्रामा घोच्ने रैछन् भन्ने कुरा मैले बुझें । तिघ्रामा घोच्दा त मलाई बेस्सरी दुख्यो । अनि म चिच्चाएँ । बेस्सरी दुखेपनि त्यो दुखाई लामोचाहिँ रहेन । आमाले घोचेको ठाउँमा कपास लगाईदिनुभो । फकाईफुलाई गर्नुभयो । अनि म शान्त भैहालें । सुई देखेर डराउने बच्चाचाहिँ हैन म भनेर फूर्ति लगाउन मन लागेको थियो । धेरैपटक घोचेपछि मेरो फूर्ति त हरायो तर धेरैबेर रोइन । दायाँ तिघ्रामा लगाएको खोपको कामचाहि निमोनियाबाट जोगाउनलाई रहेछ । बायाँ तिघ्रामा लगाएको खोपले हामीलाई धेरै रोगबाट बचाउने रहेछ । भ्यागुते रोग, धनुष्टंकार, लहरे खोपी, हेपाटाइटिस बी केके नामको राेग हुन्छ रे । हेमोफिलिया इन्फ्लुएन्जा र अनेक अनेक अप्ठेरा राेगका कुरा गर्दै थिए । यो खोपले ती अनेक रोगबाट मलाई बचाउछ रे । खोपको नामै यस्तो डेन्जर छ । डेन्जर रोगबाट बचाउने भएकोले नामै डेन्जर डेन्जर राख्या होलान् । यस्ता कुरा म बालखाले जानेर के काम ? बाआमाले बुझ्नुहोला नी । मलाई जान्न र सम्झन मनै लागेन ।

सुईं लगाएको अलिबेरमा मेरो सुक्क सुक्क शान्त भैसकेको थियो । खोप लगाएर मात्र के हुनु ? मैले त दबाईपनि खान पर्ने रछ । निकै गुलियो झोलको ५ थोपा आमाले खुवाउनुभो । १ —२ थोपा खाँदा त मिठै लागेको थियो । धेरै गुलियोपनि मिठो हुँदो रैनछ । ३ थोपा खाएपछि मैले मुख थुनिदिएँ । आमाले फकाईफुलाई मुख खोलेर दबाई हालिदिनुभो । मेरो केही उपाय लागेन । जसोजसो गर्छन् उसैउसै टेरें ।

दबाई खाने काम सकिएपछि बाआमासंग फर्किएँ । गाडीले सुस्तसुस्त हल्लाउँदा मलाई निकै रमाइलो लाग्छ । म त मस्त निदाएछु । ब्यूझँदा त झोलुंगोमा पो थिएँ । के भएको मलाई ? दुबै तिघ्रा दुखेर खपिनसक्नु छ । पाखुरापनि टन्टनी दुखेको छ । जीउ झमझम पोलेजस्तो भएको छ । मलाई कहाँ लगेर के खुवाएर ल्याए ? तिघ्रा सुन्निने गरि केले घोचे मलाई ? म त बेस्सरी चिरिएँ । अस्पतालबाट आएको कुरा एकछिन भुलेछु । मलाई आमाले झोलुंगोबाट निकाल्नुभो । काखमा लिनुभो । मलाई त रिसपनि उठ्यो । बालखालाई यस्तरी दुखाउनु ? बुबु नै नखाई सुक्कसुक्क गरिरहें ।

आमाले मेरो कपडा खोल्नुभयो । बायाँ तिघ्रा सुन्निएको देखेपछि बालाई आइस ल्याउन भन्नुभो । बाले चक्कुले फोरेर फ्रिजबाट आइस निकाल्नुभयो । उहाँले सर्लक्क परेको चुच्चो नपरेको टुक्रा ल्याएर प्लाष्टिकमा राम्ररी बेरेर त्यसमाथि नरम रुमाल बेरेर आमालाई दिनुभो । मलाई अलक्क अलक्क त्यसले सेकिदिनुभो । के अचम्म ? मलाई त बिस्तारै बिस्तारै सन्चो पो भयो । हुक्कहुक्क रोकेर म त हाँस्दै खेल्न थालें । आजको यो घोचाईले अझैं दुखाउला कि मेरो दुखाई यत्तिकै सकियो ? त्योचाहि म अर्को दिन भनम्ला । मलाई झुम्म निन्द्रा लाछ । जतासुकै घोचेको देखेर दुखपनि लाछ । म त सुतें है ।

(२०७९ साल असार २६ गते आइतबार)

सम्यक सम्वाद भाग १० — बच्चाको मुखभित्र सफा गर्ने सजिलो उपाय छैन ?

मेरी आमा बेलाबेलामा स्टिलको डेक्चीमा कपास पकाउनुहुन्छ । आमाले कपासलाई ‘कटन’ भन्नुहुन्छ । आमाले कटन पकाएको देखेर बा छक्क पर्नुहुन्छ । यस्तो त उहाँले कहिल्यै देख्नुभएको थिएन रे । पकाएको कपासले आमाले मेरो अनुहार, कान र घाँटी राम्ररी पुछ्नुहुन्छ । कानको लोती र जोर्नी वरपर त्यो कपासले राम्ररी सफा गर्नुहुन्छ । राम्ररी सफा गरेन भने बच्चाको कान पाक्छ भनेर बालाई भनिराख्नुहुन्छ। उहाँले अलि पहिले त राईस कुकरमा कपास पकाउनुहुन्थ्यो । कुकरभित्र कसरी कपास परेछ भनेर एक दुई पटक त पाकेको त्यो कपास फालिएछ । कुरो नबुझेर । सायद बाले नै फाल्नुभएको होला ।आजकाल त सबैले कुरो बुझे । कहिलेकाही हतारमा चाहिँ स्टिलको कचौरामा तातोपानी हालेर त्यसमा कपास भिजाउनुहुन्छ र त्यही कपासले पुछपाछ गरिदिनुहुन्छ ।

बालखाको हातखुट्टा कति राम्रा भन्छन् सबैले । तर औलाको काँपमा फोहोर जमेको छ कि छैन पनि ख्याल गर्नुपर्छ । मेरो हात र खुट्टाका औलाको पनि काँपमा बेस्सरी फोहोर जम्छ । भुवाजस्तो कालो डल्लो जमेको हुन्छ । त्यो डल्लोले मलाई चिलाउँछ । आमाले कान कोट्याउने कपासको सुइरो (अंग्रेजीमा एअर वर्ड भन्छन् नी) मा थोरै तेल लगाएर त्यो फोहोर निकाल्नुहुन्छ । पकाएको कपासले अनुहार र कानको लोती पुछिदिंदा त मलाई रमाईलै लाग्छ । तर खुट्टाका औलाका चेपमा त्यो कपासले सुइरोले बिस्तारै सफा गर्दा म झस्किन्छु । अनि आत्तिएर खुट्टा फाल्छु । कराउछु । कराउँदै खुट्टा फालेपछि कुरो बुझ्नुहुन्छ, बालखा झस्कियो । मैले थाहै नपाउने गरि सफा गर्न त सम्भव छैन । म मजाले रमाउँदै बुबु खाएको मौका पारेर पनि कपासका सुइराले ती फोहोरका डल्ला निकाल्नुहुन्छ । म खुट्टा फाल्दै र कराउँदै बुबु खाईरहन्छु । आमा सफा गरिरहनुहुन्छ ।

चिसो लाग्ने डरले हो कि किन हो, मेरो न्वाईध्वाई त्यति राम्ररी भैरहेको छैन । अहिलेसम्म एकपटक मात्र नुहाएको छु । मेरो सरसफाई पुछपाछमै सीमित छ । नरिबेलको तेल लगाएपछि बिस्तारै मनतातो रुमालले जीउ पुछिदिनुहुन्छ । अनि त म सफ्फा भैहाल्छु । लुगाकपडा त सधैं सफै हुन्छन् । मलाई अहिलेसम्म रुघा लागेको छैन । रुघा नलागेपछि नाक फोहोर हुने कुरा भएन । सबैचीज ठिकठाक भएपनि मुखभित्र खासै सफा नगरिदिएको देखेर मलाई अचम्म लागेको छ । तर खासमा मुखभित्र कसरी सफा गर्ने होला र खै ?

मुखभित्र पानी हाल्यो भने मैले कुल्ला गर्न जान्दिन । पानी सर्कियो भने अर्को आपत । मुखभित्र कपास हालेर सफा गर्ने कुरा भएन । बुरुस लगाएर सफा गर्ने कुरै भएन । आमाले मलमलको कपडा पकाएर मनतातो हुनेगरि सेलाएपछि त्यसलाई औंलामा बेरेर मेरो मुखभित्र सफा गर्ने प्रयास त गर्नुभएको हो तर मैले पटक्कै टेरिन । शुरुमा औंला देखेर मुख खोलें तर कपडा भन्ने बुझेपछि ट्याप्पै पारिहालें । मुखभित्र कपडा हाल्न त कहाँ दिनु ? अप्ठेरो हुन्छ नी । यो उपाय राम्रो लागेन मलाई । हामी बालखाको मुख भित्रपनि सफा गर्न पर्छ भनेर कसैले पनि खासै राम्ररी सोचेनन् कि क्या हो ? आज सफा गर्लान् कि भन्यो, छैन । भोली गर्लान् कि भन्यो, छैन । उपाय नभएर त होला । पकाएको कपडा औंलामा बेरेर पुछ्नलाई मैले मान्दिन । अरु उपाय केही निस्किएन कि ?

दाँत नउम्रिएसम्म र अन्न नखाएसम्म हाम्रो मुखै गन्हाउँदैन अनि खासै धेरै सफा गर्नै पर्दैन भन्ने सोचेका होलान् । तर त्यस्तो किन हुन्थ्यो ? नपत्याए मलाई सोध्नु न । बुबु खाएपछि दिनहुँजसो हुलुक्क हुलुक्क हुन्छ । कहिले त ह्वालह्वाल बान्ता हुन्छ । बान्ता हुँदा वा हुलुक्क हुँदा मुखभरि फाटेको दूध बस्छ । मुख कस्तो नमिठो हुन्छ । ताजा बुबु खाएपछि बल्ल मुख सफा हुन्छ । मिठो ओखतीझैं खान मिल्ने गरि मुख सफा गर्ने केही चिज पाईन्न भन्या ? पाईन्छ भने बेलाबेलामा त सफा गर्दिनु भो । मुख नमिठो भएपछि त मलाई बुबु खानपनि मन लाग्दैन । निन्द्रापनि लाग्दैन । कपडाले पुछ्न त म दिन्न ।

बालखाको मुखभित्र फोहोर हुने र त्यो फोहोरले पिर्ने समस्या राम्ररी नबुझेकै होलान् सबैले । बुझेको भए जीउ पुछेझैं केही सजिलो उपाय निकालेर मुखभित्र पनि सफा गरिदिन्थे होलान् नी । बजारमा अनेक चीज पाईन्थ्यो होला । त्यो चीज बिक्थ्यो होला । बिक्ने भएपछि सबैलाई थाहा हुन्थ्यो होला । मलाईमात्र मुख नमिठो हुने हो कि अरु बच्चाहरुलाई पनि यस्तो हुने हो ? बेलाबेलामा मुखभित्र पनि सजिलोसंग सफा गरिदिए हुन्थ्यो जस्तो लाग्ने मलाईमात्र होला कि अरु बच्चाहरुलाई पनि त्यस्तै लाग्दो हो ? खै मैले त कुरो बुझिन है । मलमलको कपडा पकाएर औंलामा बेरेर यसो सफा गर्ने उपायबाहेक अरु सजिलो उपाय भेटियो भने मलाई भन्नु है । मैले मान्छु कि ? मलाई पनि के थाहा ?
आजलाई मेरो कथा सकियो है ।

(२०७९ साल असार २० गते सोमबार)

सम्यक सम्वाद भाग ९ —मन चिसोमा रमायो, शरीरले सहेन

कहिले निन्द्रा नलागेको खबर, कहिले लुटुक्क निन्द्रा लागेको खबर । कहिले भोक लागेको खबर, कहिले भोक नलागेको खबर । कहिले चिसो मन परेको खबर, कहिले तातो मन परेको खबर । साना मान्छेका खबरहरु सानसानै हुन्छन् । तर कहिलेकाही साना खबरले ठूलै समस्या ल्याउँछन् । अनि अस्पतालतिर दौडिन पर्छ । औषधी र सुइँ मन पर्दैन मलाई त । आमाले औषधी खुवाउन लाग्नुभो भने म गन्धले नै थाहा पाउँछु । अनि मुख ट्याप्प पारेर बसिदिन्छु ।

मेरो पातलिएको निन्द्रा बाक्लिएसंगै बाआमाले चैनको श्वास फेर्नुभएको छ । मलाई चिसो मन पर्दो रहेछ । तीन दिन यता लगातार झरी पर्न थालेदेखि म मस्त निदाएँ । पानी नपरेर घाम लाग्दा त मलाई छटपटी हुन्थ्यो । तातोले गुम्सिएर निदाउँनै सक्दैनथें । बालखालाई चिसो लाग्छ भनेर पंखा नलगाईदिने । बेलाबेलामा खुल्ला हावामा घुमाउन लैजाँदा असाध्यै रमाइलो लाग्थ्यो । घुमाउन लैजाादापनि लुगा, टोपी, पन्जा, मोजा सबैथोक लगाइदिएर लैजाने । मलाई त दिक्क लाग्थ्यो । गर्मी भो भनेर कराएपछि बल्ल फुकालिदिनुहुन्थ्यो । पातला लुगा लगाईदिएर शीतल हावामा राख्दििंदा मलाई साह्रै रमाइलो लाग्थ्यो । तर त्यस्तो मौका धेरै पाएको छैन । कि बाक्ला लुगा लगाईदिन्छन् कि त बाक्लो बर्कोले बेरिदिन्छन् ।

जसै झमझम झरि पर्न थाल्यो, म मस्त निदाउन थालें । यहीनेर अलिकति तालमेल बिग्रियो । गर्मीले म छट्पटाएको देखेपछि मलाई पातलो लुगा लगाईदिन थालेका थिए । ओढ्ने लुगापनि पातलै हुन्थ्यो । बाक्ला लुगा फालेर अलि पातलापातला लुगा लगाईदिएपछि मेरो चटपटी अलि शान्त हुन्थ्यो । बालखा पातलापातला लुगामै रमायो भनेर झरी परेपनि मलाई त्यतिधेरै बाक्ला लुगा लगाईदिएनन् । सेकतापको बेलामा बाहेक अरुबेला हिटरपनि बालेनन् । मेरो मन त चिसोमा रमायो तर शरीरले सहेन ।

म निदाउन त मस्त निदाएँ तर चिसो लागेपछि बेस्सरी बान्ता गरें । छातीमा कफ जमेजस्तो भयो । मैले हुलुलु बान्ता गरेपछि आमाले कुरो बुझिहाल्नुभो, बालखालाई चिसो लाग्यो । खासमा आमा त बालखा अलिअलि चटपटाएपनि न्यानै लुगा लगाइदिनपर्छ भन्नुहुन्थ्यो तर बाले चाहि “बालखालाई गर्मीले साह्रै दुख दिंदो रैछ, पटक्कै निदाउन सकेन लुगा अलिकति पातलो पारौं” भन्नुभो । मैले सञ्चो त मानें तर जीउले सहेन ।

मलाई वान्ता भएपछि आमाले दिनभर हिटर बालेर बाक्ला लुगा लगाईदिएर न्यानो पारेर काखमा राख्नुभयो । हिटर तापेपछि र बाक्ला लुगा लगाएपछि बान्ता थामियो । बुबु खाएपछि अलिअलि हुलुक्क त म सधैं गरिहाल्छु तर त्यस्तरी हुलुलुु बान्ता त कहिल्यै भएको थिएन । मेरो लागि छुट्टै सिरकपनि बनेको रहेछ तर अलि बढी नै बाक्लो रहेछ । त्यसले त मलाई किचेजस्तो पो भयो । त्यो सिरक अलिपछि ओढ्छु है । अहिलेलाई हेर्दा पातलो तर न्यानो बर्कोले सपक्क बेरिदिनुस् है ।

हामी बालखाहरुलाई बुझ्न र पढ्न सजिलो छैन । केले ठिक हुन्छ, केले बेठिक हुन्छ, हामीहरुलाई नै थाहा हुँदैन । दिनदिनै र छिनछिनै सजिलो र अप्ठेरोको कुरो फेरिइरहन्छ । त्यसैले सधैं चनाखो भएर हाम्रो ख्याल गरिरहनुस् है । राम्ररी ख्याल गर्नुभएन भने धेरै दुख हुन्छ के । आजलाई मेरो कुरा सकियो है ।

(२०७९ साल असार १६ गते बिहिबार)

%d bloggers like this: