कोरोना कहरको डायरी पल्टाउँदा….

सन् २०१९ को डिसेम्बर महिनामा चीनको बुहान प्रान्तबाट फैलन शुरु गरेको कोरोना भाइरस नेपालमा २०७६ साल चैत १० गते प्रवेश गर्यो । भाइरस पसेको खबर भाइरल हुनु अगावै नेपाल सरकारले बन्दाबन्दी (लकडाउन) गर्नुपर्ने दबाव महसुस गरिसकेको थियो । त्यसकारण तयारी पूरा भैसकेको एसइइ परिक्षासमेत रोकियो । चैत ११ गतेबाट नेपालमा लकडाउन शुरु भयो । सिंगो संसार ठप्प भएको र मानव सभ्यताले अकल्पनीय कष्ट झेलिरहेको यो समयलाई लिपिबद्ध गर्ने रहर लागेर मैले चैत १० गतेबाट नै डायरी लेख्न शुरु गरें । लामै समय लेख्ने रहरले बाक्लो डायरी छानें । ‘पृथ्वीको डिलमा उभिएर’ शीर्षकमा पहिलो दिन ६ पेज लेखें । आजसम्म पनि यो लेखनलाई निरन्तरता दिइरहेको छु ।

डायरी लेखन शुरु गरेको दिनको तस्वीर

कोरोना कहर शुरु भएसंगै सिंगो संसार उत्तर कोरियाजस्तो भयो । जतासुकै ठप्प । सञ्चारले जोडिएपनि अरु सम्पर्क शुत्रहरु टुटे । जल, जमिन र आकाशबाट देशहरु छुट्टिए । सडकमा गाडी गुड्न छोडे । आकाशमा हवाईजहाज उड्न छोडे । समुन्द्रमा पानीजहाज चल्न छोडे । जहाज नदेखेर चराहरु नै अल्मलिएका हुन् कि जस्तो लाग्न थाल्यो । आकाश सफा देखियो । पानी सफा देखियो । श्वास फेर्न सजिलो भएको हो कि जस्तो महसुस भयो । पृथ्वीलाई सन्चो भएपनि मान्छेलाई विसन्चो भएकोले निरन्तर मास्क लगाउनुप¥यो । सफा देखिएको संसारमा हात धोएको धोयै गर्नुपर्ने अवस्था आयो । संसार सफा देखिएपनि भाइरसले संसारलाई कब्जामा लिइसकेको थियो । मानिसको जीवन घरभित्र कैद भयो । घरभित्र कैद हुँदा मानिसहरुले गर्ने कर्म कस्ता रहे भनेर मैले डिजिटल पत्रिका र सामाजिक सञ्जालतिर चिहाएँ । सरकारका नीतिनियम र काम बारबाहीबारे निरन्तर पढिरहें । आफ्नो फेरिएको दिनचर्या पनि जोडेर डायरीमा उतार्दै गएँ । घरै बसेर पेशा ब्यवसायमा जोडिएँ । गोरखा, बाजुरा, डोटी, बाँके रौतहटसम्म भर्चुअल तालीम, गोष्ठी, छलफल, भेला र कक्षामा जोडिदाका अनुभूति लेख्दै गएँ ।

कोरोना कहरको डायरी

लकडाउनको शुरुवातमा सबैजना तरकारी, फलफूल, अत्यावश्यक खाद्यान्न र ग्याँसको जोहो गर्नतिर लागे । बजारमा ग्याँस पाउन मुस्किल भयो । आधा सिलिन्डर ग्याँस बेच्ने चलनपनि आयो । औषधी पसलमा सुगर, प्रेसरजस्ता दीर्घ रोगका औषधीको हाहाकार भयो । सर्जिकल मास्क प्रतिगोटा २५ रुपैंया तिर्दापनि नपाउने अवस्था आयो । स्यानिटाईजर र मास्क खोज्दाखोज्दा हत्तु भएको थिएँ मपनि । सर्जिकल मास्क नपाएपछि केही हप्ता कपडाको राम्रो मास्क किनेर काम चलाईयो ।

बन्दाबन्दीको शुरुवाती चरणमा मास्क, ग्याँस सिलिन्डर, स्यानिटाईजर, दीर्घरोगीका औषधीसंगै इन्डक्सन चुल्होपनि निकै बिक्न थाल्यो । सरकारले नेशनल ट्रेडिङमार्फत सहुलियत दरमा इन्डक्सन चुल्हो बेच्न थाल्यो । इन्डक्सन चुल्हो अनलाइन मार्फत घरघरमै पठाइने चलन शुरु भएसंगै शहरको घरको दृश्य फेरियो । सफा उर्जाले घरघरमा स्थान पायो । साबुनपानीले मिचिमिचि हात धुन सिकाउने परियोजनालाई हियाउने समाज हात धुन सिक्न थाल्यो । हात धुन सिकाउने समाचार, पोष्टर र भिडियोले सामाजिक सञ्जाल र डिजिटल पत्रिका रंगिए । मास्क लगाउन सिकाईएका लेखहरु चर्चित हुन थाले । डायरीमा यी सन्दर्भहरु पढ्दा आफैंलाई अनौठो अनुभूति हुन्छ ।

कोरोना कहरपछि थपिएको इन्डक्सन चुल्हो

किराना पसल र तरकारी पसलको उद्यम कोरोनाकालमा ह्वात्तै फस्टायो । सटरै सटरको शहरमा तालैताला झुण्डिए । ब्यापारिक मल र अरु उद्यम ठप्प हुँदा तरकारी पसलमा भ्याइनभ्याई ब्यापार भयो । त्यही मेसोमा अनलाइनबाट तरकारी र फलफूल बेच्ने उद्यमपनि फस्टाएको महसुस भयो । पसलमा जान असुरक्षित महसुस गरेर मैले लकडाउनको शुरुवातीताका अनलाइनबाट २४ किलो तरकारी मगाएको थिएँ । ८ दिनमा मात्र घरमा तरकारी आईपुग्यो । कतिविघ्न ब्यस्त भएछन् । चैत १४ गते अर्डर गरेको तरकारी चैत २२ गते पो घरमा आईपुग्यो ।

सरकारले पत्रकार सम्मेलनमार्फत हरेक दिन कोरोना कहरको रिजल्ट सुनाउथ्यो । म त्यसलाई त्यो दिनको लेखाईको अन्तिम प्याराग्राफमा समेट्दै जान्थें, अझैं समेटिरहेछु । डायरी पल्टाउदै जाँदा देखें, चैत २२ गते नेपालमा एकैदिनमा ३ जनामा संक्रमण देखिएको रहेछ । ३ जनामध्ये एकजनामा स्थानीय संक्रमण देखिएपछि ‘नेपाल कोरोना संक्रमणको दोस्रो चरणमा प्रवेश गर्यो’ भनेर डिजिटल पत्रिकाहरुमा लेखिएको रहेछ । तीन जनामध्ये दुइ जना भारतबाट आएका र एक जनामा स्थानीय संक्रमण देखिएको स्वास्थ्य मन्त्रालयले बताएको रहेछ । चैत २२ गतेसम्ममा नेपालमा ९ जनामा संक्रमण पुष्टि भैसकेको रहेछ । स्थानीय संक्रमण देखिएसंगै बन्दाबन्दी थप कडाई पारिएको रहेछ । एक प्रदेशबाट अर्को प्रदेश, एक जिल्लाबाट अर्को जिल्ला र एक स्थानीय तहबाट अर्को स्थानीय तहमा जान नपाईने निर्णय सरकारले गरेको रहेछ ।

डायरी पल्टाउँदै जाँदा देखें, शहर त परिकारमय भएको । लकडाउनको शुरुवाती चरण लामो विदाजस्तो भयो । घरघरमा धेरथोर अन्न जम्मा भएकै थियो । अनेक परिकार पाक्न थाल्यो । त्यसको बास्ना सामाजिक सञ्जालमा फिजिन थाल्यो । शहरका घर रेष्टुरेन्टजस्तै बने । मिठाइ पसलजस्तै बने । घरघरमा रसबरी र जेरी पाके । लड्डु र अरु अनेक मिठाई बने । खरबुजाको बोक्राको अचार निकै चर्चित भयो । आँपका अचार र अम्चुरमय भयो सामाजिक सञ्जाल ।

अचार बनाउन सुकाइएको आँप

खानपिनको रमाईलो चरण सकिएसंगै लकडाउनको पीडा देखिन थाल्यो । खाद्यान्न संकट झेलिरहेका नागरिकको खबर डिजिटल पत्रिकामा आउन थाले । कतिपय पत्रिकाले छापा संस्करण बन्द गरिसकेका थिए । छापिएका पत्रिका देख्दै डरलाग्ने भैसकेको थियो । ससाना नानी अघि लगाएर कुम्लोकुटुरो बोकेर सयौं किलोमिटर हिडेर घर गईरहेका नागरिक, उनीहरुले भोगेका कठोर कष्ट र सरकारको असहिष्णु ब्यवहारले स्थान पाउन थाले । २०७६ साल चैत १८ गतेबाट सरकारप्रति नागरिकको गुनासो बढ्न थालेको रहेछ । बन्दाबन्दी गर्ने क्रममा भारतसंग जोडिएको सिमाना बन्दगर्दा कयौं नेपाली अलपत्र परेको खबरलाई डिजिटल पत्रिकाले प्राथमिकताका साथ छापे । नाकाबाट छिर्न नपाएपछि महाकाली नदीमा ट्युबको सहायताले पौडेर नेपाल छिरेका युवालाई प्रहरीले पक्रेको नमिठो दृश्यले प्रहरी निकै आलोचित भयो । स्वास्थ्य मन्त्रीका असहिष्णु बोली र विभिन्न खरिद काण्डबारे समाचार माध्यममा खबरहरु आईरहे । राहत वितरणका नाममा नागरिकलाई अपमानित गर्ने ,नाममात्रको राहत दिएर आहत बनाउने कामले चैत अन्तिम हप्तातिरबाट व्यापकता पाएको रहेछ । बोर्डिङ स्कूलमा छोराछोरी पढाउने अभिभावकलाई राहत नदिने निर्णय गर्ने भानु नगरपालिकादेखि दीर्घरोगीलाई घरघरमै औषधी पुर्याउने, घरघरै डाक्टर लगेर नागरिकको स्वास्थ्य जाँच्ने हेलम्बुको स्थानीय सरकारका समाचार डिजिटल पत्रिकाहरुमा छाए ।

मिठोमसिनो पकाउने चरण सकिएसंगै बैशाख—जेठताका शहरमा कौशीखेती र जूम भेला एकैचोटी ह्वात्तै फिजियो । अचानक घरघरका छतमा माटो भरिएका थैला र गमला देखिए । सामाजिक सञ्जालमा जूम बैठकका स्क्रिनसट देखिन थाले । जूम बैठकका निम्तो आउन थाले । जूम बैठकका पोष्टर देखिन थाले । कौशी खेतीका बारेमा पनि जूम मार्फत अनलाइन तालिम चल्न थाले । अनलाइनमा कौशी खेती गर्ने अनेक सामान पाईन थाले । घरका रुखा छत हराभरा देखिए । मैलेपनि कौशीखेती गरें । २०७७ साल जेठ १८ गते यस्तो लेखेको रहेछु— ‘कंक्रिट रोपेर बनेको छ घरको छत । मरुभूमिजस्तो रुखो छतमा सिमेन्टकै बोरामा माटो र मल भरेर तरकारी÷फलफूल फलाउने रहर गर्दा रमाईलो अनुभूति हुने रहेछ । सिमेन्टको बोरामा माटो र मल । अनि हुर्कदो बिरुवा । बारीमा तरकारी फलाउँदाभन्दा भिन्न अनुभूति । ’

घरको छतमा बोराबारी

सधैंजसो कोरोनासंग सम्बन्धित समाचार हेडलाइन बन्ने अखबार र डिजिटल पत्रिकामा बैशाख ११ गतेचाहि कोरोनाको समाचार भेटिनै मुस्किल परेको रहेछ । सरकारले पार्टी फोर्न सहज हुने अध्यादेश ल्याएसंगै समाजवादी पार्टीका सांसद डा. सुरेन्द्र यादवलाई प्रमका निकट सहयोगीले ‘अपहरण’ गरेको समाचार आएसंगै सरकारले थामिनसक्नु आलोचना बेहोर्यो । यो घटनाले धेरै दिनसम्म समाजलाई तरंगित बनायो । सरकारको आलोचनाको चरण लोकतन्त्र दिवसका दिन सांसद ‘अपहरण’ गरेर शुरु भएको हो । त्यो तरंग अझैंपनि धेरथोर छँदैछ ।

डायरी लेखन जारी छ ।

कोरोना कहरको डायरी लेखनलाई मैले निरन्तरता दिइरहेको छु । सरर डायरी पल्टाउँदा सम्झिएका कुरारु हुन् यी । ७ महिनामा मोटामोटा २ वटा डायरी लगभग भरिन लागे । एक दर्जनजति कलम सकिए । घटीमा १ पेजदेखि बढीमा आठ पेजसम्म लेखें । ८ बजे शुरु गरेर २ बजेसम्म पनि डायरी लेखिरहें । अझैं निरन्तरता दिइरहेको छु । कोरोना कहरको यो समयको समाजको शब्दचित्र, बन्दाबन्दी जीवनका आफ्ना अनुभूति र राज्यको कामकारबाहीको अभिलेखीकरण गरिरहेको छु । कोरोना कहरका कारण जीवनशैली फेरिएको छ । फेरिएका कतिपय कुरा अस्थायी होलान् । कतिपय कुराचाहि कोरोनाकाल अघिको जीवनमा नफर्केने गरि चल्लान् । मानव जीवनको यो संक्रमणको दस्ताबेजीकरण गर्ने सहज उपाय उपाय डायरी लेखन हो भन्ने लाग्यो । डायरीले समयको कथा बोल्छ । तथ्य, तर्क, तथ्यांक र अनुभूतिको मिश्रण हुने हुँदा साहित्य र गैरसाहित्यको मिश्रणजस्तो पनि हुन्छ । धेरै समयपछि पढ्दा आफ्नै जीवनलाई पछाडी फर्केर हेर्दाको अनुभूतिपनि हुन्छ । त्यसकारण यो कालखण्डको डायरी लेखनलाई मैले निरन्तरता दिइरहेको छु ।

(२०७७ साल कार्तिक १७ गते हिमालखबर डटकममा प्रकाशित)

Published by milanbagale

मेरो ब्लगमा तपाईंहरुलाई हार्दिक स्वागत छ ।

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Create your website at WordPress.com
Get started
%d bloggers like this: